![\"Tipis:](\"\/pic.php?img=2008.08+-+Cheyenne+Country\/Tipis\/Thunderstorm.jpg&size=l\" "\\"Tipis:")
<\/a><\/p>\nM\u00f3j przyjaciel, Eugene Little Coyote zaprosi\u0142 mnie do siebie. Znali\u015bmy si\u0119 od ponad 10 lat, pomaga\u0142em mu w paru jego projektach, jednak nigdy jeszcze nie spotkali\u015bmy si\u0119 osobi\u015bcie. Wkr\u00f3tce mia\u0142o si\u0119 to zmieni\u0107. Eugene jest Czejenem ze szczepu Suhtia mieszkaj\u0105cym niedaleko Lame Deer w rezerwacie w dzisiejszej po\u0142udniowo-wschodniej Montanie – tym, co, jak m\u00f3wi, pozosta\u0142o z ziem jego Ludzi. Ma pi\u0119kn\u0105 \u017con\u0119, Judi, i siedmioro dzieci (w tym ch\u0142opc\u00f3w bli\u017aniak\u00f3w, z kt\u00f3rych rozpoznaniem nawet on ma problemy).<\/p>\n
Rezerwat ma powierzchni\u0119 oko\u0142o 444.000 akr\u00f3w – i jest cz\u0119\u015bci\u0105 czeje\u0144skich tradycyjnych teren\u00f3w \u0142owieckich oko\u0142o 150 mil od Black Hills (Czarnych Wzg\u00f3rz). Od zachodu graniczy z rezerwatem plemienia Wron a jego wschodni\u0105 granic\u0105 jest Tongue River. \u017byje w nim ok. 4500 ludzi, w wi\u0119kszo\u015bci w pi\u0119ciu wa\u017cniejszych spo\u0142eczno\u015bciach, miasteczkach, z kt\u00f3rych Lame Deer jest najwi\u0119ksze.<\/p>\n
Wylecia\u0142em pierwszego i, po prawie 18 godzinach “w drodze”, przylecia\u0142em do Billings. Na lotnisku z niepokojem czekam na sw\u00f3j baga\u017c, a raczej jedn\u0105 jego cz\u0119\u015b\u0107: pluszowego konia d\u0142ugo\u015bci oko\u0142o pi\u0119ciu st\u00f3p, kt\u00f3rego przez ostatnie sze\u015b\u0107 lat nie by\u0142em w stanie wys\u0142a\u0107 poczt\u0105. Mog\u0119 jednak odetchn\u0105\u0107 z ulg\u0105 – wielki plastikowy worek z napisem “special care” (tu podzi\u0119kowania dla mi\u0142ej pani z check-inu Lufthansy w Warszawie) pojawia si\u0119 mi\u0119dzy walizkami i plecakami na pasie transmisyjnym.<\/p>\n – Kto\u015b b\u0119dzie si\u0119 cieszy\u0142 – kwituje to jedna z kobiet, kt\u00f3ra r\u00f3wnie\u017c czeka na baga\u017c. Zbieram manatki i dumnym krokiem kieruj\u0119 si\u0119 do wyj\u015bcia, odprowadzany wzrokiem zaciekawionych pasa\u017cer\u00f3w.<\/p>\n Pierwszy szok: ani jednej chmurki, \u017car si\u0119 leje z nieba – musi by\u0107 ok. 40 stopni. Jednak jest sucho, wi\u0119c nie czuj\u0119 si\u0119 \u017ale. Podje\u017cd\u017ca Eugene z Judi. Jeszcze tylko kr\u00f3tka wizyta w Walmarcie i jedziemy do ich domu. Drugi szok to odleg\u0142o\u015bci: z Billings do rezerwatu Czejen\u00f3w jest ok. 100 mil, dwie i p\u00f3\u0142 godziny drogi. Przyje\u017cd\u017camy o 10 wieczorem. Dzieciaki szalej\u0105, ju\u017c na IM Gene przygotowywa\u0142 mnie do spotkania z nimi. Nie mog\u0119 wyj\u015b\u0107 z podziwu jak s\u0105 pogodne, weso\u0142e, a jednocze\u015bnie zdyscyplinowane. Ko\u0144 robi furor\u0119 – dosta\u0142 imi\u0119 Flimsy. Eugene natomiast, zgodnie z moj\u0105 obietnic\u0105, dosta\u0142 prawdziw\u0105 rosyjsk\u0105 “uszank\u0119” (czy, jak kto woli: uszatk\u0119)- z czerwon\u0105 gwiazd\u0105 oczywi\u015bcie.<\/p>\n Pierwszy sza\u0142as potu. Zbieramy si\u0119 w niedu\u017cej, szczelnej, p\u00f3\u0142okr\u0105g\u0142ej konstrukcji wok\u00f3\u0142 rozgrzanych kamieni, kt\u00f3re polewa si\u0119 wod\u0105. Czuj\u0119 si\u0119 doskonale. Po cz\u0119\u015bci po “sza\u0142asie”, po cz\u0119\u015bci przez otoczenie: tubylcy s\u0105 niezwykle przyja\u017ani i bezinteresowni. B\u0119d\u0119 rozdawa\u0142 du\u017co koc\u00f3w i strzelb zanim wyjad\u0119 (na powa\u017cnie jednak: koc i strzelba mysliwska, opr\u00f3cz konia, by\u0142y tradycyjnie bardzo mile widzianymi podarunkami w wielu plemionach z r\u00f3wnin, tak\u017ce Czejen\u00f3w, jednak zwykle dawane s\u0105 “za ceremoni\u0119”, lub za wielk\u0105 pomoc). Niezwyk\u0142y jest te\u017c humor Czejen\u00f3w, bardzo bezpo\u015bredni, nierzadko bardzo rubaszny. …i wszystko by\u0142oby wspaniale, gdyby pod koniec sza\u0142asu nie zerwa\u0142a si\u0119 burza. Wielka burza. Z gradem. Z bry\u0142kami lodu wielko\u015bci wi\u015bni. Ku rozbawieniu uczestnik\u00f3w sza\u0142asu skomentowa\u0142em to “that’s what you get for letting a friggin’ tourist into sweat” (to tak jest, jak wpuszczacie zakichanego turyst\u0119 do sza\u0142asu). \u017bart ten jednak odzwierciedla\u0142 moje odczucie: winny poniewa\u017c by\u0142em nieprzygotowany i nie wiedzia\u0142em (wtedy) jak si\u0119 zachowa\u0107 – by\u0142em przekonany grad by\u0142 kar\u0105. Jednak ju\u017c p\u00f3\u017aniej przysz\u0142o zastanowienie: mo\u017ce to wcale nie by\u0142a kara, mo\u017ce tak pot\u0119\u017cne zdarzenie by\u0142o zach\u0119t\u0105 dla bycia otwartym na to, co mia\u0142o wkr\u00f3tce nadej\u015b\u0107…<\/p>\n Wa\u017cnym powodem mojej podr\u00f3\u017cy by\u0142a ceremonia wi\u0119kszo\u015bci Bia\u0142ych znana jako taniec s\u0142o\u0144ca, kt\u00f3rej Eugene by\u0142 sponsorem, ale te\u017c przez ni\u0105 przechodzi\u0142. Niewielu nieCzejen\u00f3w dopuszcza si\u0119 do obserwowania tej ceremonii – zwykle tylko bliskich przyjaci\u00f3\u0142 rodzin. Ja nie tylko mia\u0142em by\u0107 obserwatorem, mia\u0142em pomaga\u0107 i w przygotowaniu ceremonii i w obozie rodziny Eugene’a (nalega\u0142, by to napisa\u0107: wi\u0105za\u0142o si\u0119 to z prac\u0105). W ten spos\u00f3b Eugene chcia\u0142 mi podzi\u0119kowa\u0107 za drobne przys\u0142ugi, kt\u00f3re mu zaoferowa\u0142em, kiedy tego potrzebowa\u0142. Ceremonia by\u0142a niezwyk\u0142a tak\u017ce z innego powodu: po raz pierwszy od bardzo d\u0142ugiego czasu wszystkie tradycyjne stowarzyszenia, wszyscy kap\u0142ani ta\u0144ca s\u0142o\u0144ca i rodziny zebra\u0142y si\u0119, by wsp\u00f3lnie przeprowadzi\u0107 ceremoni\u0119. Pierwszy \u015bmia\u0142y krok do jednoczenia si\u0119 bardzo podzielonego plemienia.<\/p>\n Przed ceremoni\u0105, 3 sierpnia przenosimy si\u0119 do obozu – zwykle do jej zako\u0144czenia nie powinno si\u0119 go opuszcza\u0107. Mieszkamy w namiotach – tipi stawiane s\u0105 dla starszyzny i wszystkich bior\u0105cych udzia\u0142 w ceremonii. Wraz z post\u0119pem przygotowa\u0144, “za\u0142apuj\u0119 si\u0119” na przeja\u017cd\u017cki z Gene’em, jego kuzynem Dana’\u0105 i przyjacielem Rufusem, gdy potrzebuj\u0105 znale\u017a\u0107 w okolicy przedmioty potrzebne do ceremonii.<\/p>\n Opr\u00f3cz pilnowania ognia, przynoszenia go\u015bciom czego\u015b do picia i jedzenia, mia\u0142em te\u017c troch\u0119 niecodziennych zaj\u0119\u0107: czyszczenie czaszki bizona, przenoszenie “tyczek” do tipi, stawianie tipi, pomoc w rozcz\u0142onkowywaniu bizona (\u015bwie\u017ca w\u0105troba jest \u015bwietna w smaku, ale mi\u0119sem i zawarto\u015bci\u0105 \u017co\u0142\u0105dka \u015bmierdzia\u0142em jeszcze kilka dni po tym), pomoc w stawianiu pala centralnego (wa\u017c\u0105cy kilka ton pie\u0144 topoli, Cottonwood) w “medicine lodge” (lekcja na dzisiaj: nie by\u0107 w polu ra\u017cenia jak si\u0119 nagle przechyli, boli troch\u0119). Wracaj\u0105c jeszcze do bizona: poniewa\u017c nikt z nas wcze\u015bniej tego nie robi\u0142, z pomoc\u0105 przyszed\u0142 do nas znajomy, Neil Beartusk. To on rozp\u0142ata\u0142 go i wyci\u0105gn\u0105\u0142 jego wn\u0119trzno\u015bci. Podczas gdy delektowali\u015bmy si\u0119 w\u0105trob\u0105, Neil zamoczy\u0142 d\u0142o\u0144 w bizoniej krwi i bezceremonialnie, z szelmowskim u\u015bmiechem podszed\u0142 do mnie. Zd\u0105\u017cy\u0142o mi tylko przej\u015b\u0107 przez my\u015bl “o rany, on to naprawd\u0119 zrobi”… i zrobi\u0142: odcisn\u0105\u0142 krwisty \u015blad na moich piersiach… “Now you’re initiated” (Przeszed\u0142e\u015b inicjacj\u0119) – grrrrrrrr!…<\/p>\n \u017bycie w samym obozie toczy si\u0119 powoli i koncentruje na przygotowywaniu posi\u0142k\u00f3w dla go\u015bci i wzajemnych wizytach. W wolnych chwilach w\u0142\u00f3cz\u0119 si\u0119 po okolicy i fotografuj\u0119 flor\u0119 i faun\u0119, samych konik\u00f3w polnych jest tu masa: ok. 16 gatunk\u00f3w w niesamowitych ilo\u015bciach. Motyle i \u0107my to jeszcze inna historia, a o paj\u0105kach ju\u017c nie wspominam: raz znale\u017ali\u015bmy 6-centymetrowego szarego i kosmatego pogo\u0144ca (do dzisiaj Eugene droczy si\u0119 ze mn\u0105 przypominaj\u0105c, jak wysoko podskoczy\u0142em, gdy wskoczy\u0142 mi na r\u0119k\u0119). Do tego jeszcze doszed\u0142 “Painted Turtle” (\u015bliczny \u017c\u00f3\u0142w) i m\u0142ody “Bull Snake” (krewniak zaskro\u0144ca). Wieczorem do obozu podchodzi\u0142y te\u017c kojoty. Czy ja wspomina\u0142em o dzikich koniach?<\/p>\n Powierzchnia tych teren\u00f3w przyt\u0142acza: co wydaje si\u0119 z daleka by\u0107 ma\u0142ym pag\u00f3rkiem okazuje si\u0119 by\u0107 stumetrowym wzg\u00f3rzem. Ma\u0142e k\u0119pki drzewek s\u0105 tak na prawd\u0119 wyro\u015bni\u0119tymi \u015bwierkami. Jest te\u017c, oczywi\u015bcie, kilka miejsc, kt\u00f3rych obejrzenia nie mo\u017cna zaprzepa\u015bci\u0107: niezapomniany widok kr\u0119tej Tongue River z punktu obserwacyjnego na Kelty Ridge, i Morning Star View (kt\u00f3rego nazw\u0119 pozna\u0142em dopiero rok p\u00f3\u017aniej) – krajobraz, kt\u00f3ry mo\u017cna podziwia\u0107 jad\u0105c Skyline Drive, piaszczyst\u0105 boczn\u0105 drog\u0105, kt\u00f3ra rozpoczyna si\u0119 w Lame Deer, przemyka wzg\u00f3rzami i ust\u0119pami skalnymi r\u00f3wnolegle do Drogi 212 i ko\u0144czy si\u0119 w Rabbit Town. W Crazy Head Springs mo\u017cna napi\u0107 si\u0119 krystalicznie czystej, \u017ar\u00f3dlanej wody.<\/p>\n Poniewa\u017c Eugene musi przestrzega\u0107 protoko\u0142u ceremonialnego i cz\u0119sto nie mo\u017ce by\u0107 w obozie, jego przyjaciel i mentor, Tony Prarie Bear, bardzo pomaga mi si\u0119 w nim odnale\u017a\u0107 i czu\u0107 mile widzianym. Zabiera mnie na przeja\u017cd\u017ck\u0119 po okolicy. To wspania\u0142y cz\u0142owiek, zawsze gotowy pom\u00f3c, zawsze zachowuj\u0105cy poczucie humoru (“this is our white captive!” – to nasz bia\u0142y jeniec!) – naprawd\u0119 mi\u0142o jest z nim przebywa\u0107. A w samej rzeczy, bardzo potrzebuj\u0119 towarzystwa, bo szybko pos\u0119pne uczucie osamotnienia zaczyna mi dokucza\u0107. “Co ja<\/em> tu robi\u0119? Co ja pr\u00f3buje udowodni\u0107? By\u0107 Czejenem? Czy jest tu dla mnie miejsce? Mo\u017ce po prostu powinienem odej\u015b\u0107, da\u0107 sobie spok\u00f3j. To nie jest dla mnie. Ale wtedy, co z Eugene? Jakim prawem m\u00f3g\u0142bym zak\u0142\u00f3ci\u0107 jego ceremoni\u0119? Kim jestem, \u017ce pr\u00f3buj\u0119 przenie\u015b\u0107 jego uwag\u0119 na siebie?” Przecie\u017c ostrzega\u0142 mnie, \u017ceby nie oczekiwa\u0107 za wiele, ale czy znaczy to, \u017ceby niczego nie oczekiwa\u0107? Nie jest mi \u0142atwo udawa\u0107, \u017ce czuj\u0119 si\u0119 dobrze. Czasami prawie z nikim nie rozmawiam – mo\u017ce nikt nie zauwa\u017cy r\u00f3\u017cnicy (zawsze mo\u017cna zwali\u0107 win\u0119 na barier\u0119 j\u0119zykow\u0105, tak na wszelki wypadek).<\/p>\n Sytuacji nie poprawia nieprzyjemny incydent z moim udzia\u0142em. Przyjaciel Gene’a przekazuje mi jego(?) pro\u015bb\u0119 o zrobienie zdj\u0119cia medicine lodge<\/em> w nocy. Opieram si\u0119 – wiem, \u017ce nie powinienem, wiem, \u017ce mi nie wolno – ale w ko\u0144cu ulegam pokusie. Ustawiam aparat na ma\u0142ym pie\u0144ku, ale jest za ciemno – autofokus b\u0142\u0105dzi a ja nie mog\u0119 ustawi\u0107 ostro\u015bci manualnie. Kto\u015b mnie zauwa\u017ca, kto\u015b przekazuje dalej – i ju\u017c jest przy mnie kilku ros\u0142ych m\u0119\u017cczyzn ze stowarzyszenia Ps\u00f3w, obozowej milicji. Pytania, t\u0142umaczenia. \u017b\u0105daj\u0105 wydania karty pami\u0119ci z aparatu. Po gor\u0105cej dyskusji ust\u0119puj\u0105, ale wie\u015b\u0107 si\u0119 roznios\u0142a. W ko\u0144cu sam decyduj\u0119 si\u0119 przekaza\u0107 kart\u0119 i zaszywam si\u0119 w swoim namiocie na d\u0142ug\u0105, zimn\u0105 noc.<\/p>\n Nie chc\u0119 rankiem wychodzi\u0107 z namiotu – co niepokoi rodzin\u0119 Eugene’a. Kolejne wyja\u015bnienia – nie czuj\u0119 si\u0119 \u017ale, bo musia\u0142em wyda\u0107 kart\u0119 by udowodni\u0107 swoj\u0105 niewinno\u015b\u0107. Czuj\u0119 si\u0119 \u017ale, bo uleg\u0142em pokusie – w ko\u0144cu nie musia\u0142em mie\u0107 tego zdj\u0119cia, nie chcia\u0142em go mie\u0107. S\u0142owa Tony’ego “bia\u0142y jeniec” odbijaj\u0105 si\u0119 nieprzyjemnym echem: teraz tak si\u0119 czuj\u0119, wi\u0119\u017aniem ceremonii. Nawet gdy karta zostanie zwr\u00f3cna a moje imi\u0119 (nieformalnie) oczyszczone, wcale nie czuj\u0119 si\u0119 lepiej.<\/p>\n Ca\u0142e szcz\u0119\u015bcie zawsze jest okazja, by skupi\u0107 si\u0119 my\u015blami na czym\u015b innym. Zwykle dzi\u0119ki dzieciom Eugene’a – zawsze gotowym do zabawy, ich weso\u0142o\u015b\u0107 jest zara\u017aliwa. Jak nie, to zawsze jest Tony, przynosz\u0105cy mi kolejny skromny podarunek. Czuj\u0119 jak skorupa, w kt\u00f3rej zwyk\u0142em si\u0119 chowa\u0107, powoli zaczyna p\u0119ka\u0107… Eugene p\u00f3\u017aniej wyjawi\u0142 mi, \u017ce nie\u0142atwo jest zosta\u0107 przyjacielem Tony’ego, \u017ce musia\u0142 co\u015b dobrego we mnie zobaczy\u0107, mam nadziej\u0119, \u017ce to rzeczywi\u015bcie jest we mnie…<\/p>\n Kamera wideo, kt\u00f3r\u0105 (w\u0142a\u015bciwie przez przypadek) zawioz\u0142em do obozu, jest ca\u0142kiem popularna w\u015br\u00f3d dzieciak\u00f3w. Znajd\u0119 na niej w ko\u0144cu prawie ca\u0142ogodzinny reporta\u017c z \u017cycia obozu, widzianego oczami jednej z m\u0142odszych c\u00f3rek Eugene’a.<\/p>\n Samej ceremonii nie b\u0119d\u0119 opisywa\u0142 (zosta\u0142em poproszony o dyskrecj\u0119), jednak mog\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce by\u0142a niezwyk\u0142a – Je\u015bli te pierwsze cztery dni w US wydawa\u0142y si\u0119 wspania\u0142ym snem, z kt\u00f3rego cz\u0142owiek nie chce si\u0119 obudzi\u0107, sama ceremonia by\u0142a czym\u015b najbardziej prawdziwym, co mo\u017cna w \u017cyciu zobaczy\u0107. Uderzenia w b\u0119ben, od kt\u00f3rych dr\u017ca\u0142a ziemia i powietrze, po\u015bwi\u0119cenia tancerzy, \u015bpiew, zapach dymu i sza\u0142wi. Staram si\u0119 ukrywa\u0107 swoje wzruszenie pie\u015bniami. Wszystko uderza w zmys\u0142y i emocje z si\u0142\u0105 tarana. Ale z drugiej strony jest to takie… zwyczajne, zrozumia\u0142e. Wra\u017cenie pot\u0119gowa\u0142y jeszcze pot\u0119\u017cne i gwa\u0142towne burze, kt\u00f3re zdawa\u0142y si\u0119 otacza\u0107 ob\u00f3z nocami.<\/p>\n Rano zawsze podchodz\u0119 by zobaczy\u0107 jak Eugene si\u0119 czuje – mimo i\u017c siedzi daleko na skraju medicine lodge<\/em> (a ja nie powinienem wchodzi\u0107 do \u015brodka) zauwa\u017ca mnie i macha r\u0119k\u0105. Jestem szcz\u0119\u015bliwy, \u017ce jednak mia\u0142em jeszcze si\u0142\u0119, by przeciwstawi\u0107 si\u0119 smutkowi i zosta\u0107, by\u0107 na ceremonii, widzie\u0107 jak przez ni\u0105 przechodzi. Jestem dumny, \u017ce dane mi by\u0142o go pozna\u0107. Po ceremonii mi\u0142o jest usi\u0105\u015b\u0107 przy nim i cho\u0107 chwilk\u0119 porozmawia\u0107, co\u015b mu przynie\u015b\u0107 poda\u0107, cho\u0107 nie staram si\u0119 by\u0107 natr\u0119tny – jego bliscy i inni przyjaciele te\u017c chcieliby sp\u0119dzi\u0107 z nim troch\u0119 czasu.<\/p>\n Kiedy zbli\u017ca si\u0119 ostatnia burza, kt\u00f3r\u0105 zobaczymy w obozie, ustawiam si\u0119 blisko jednego tipi i czekam na odpowiedni\u0105 okazj\u0119. Min\u0105 d\u0142ugie minuty sp\u0119dzone na na\u015bwietlaniu zdj\u0119\u0107, zanim osi\u0105gn\u0119 porz\u0105dany efekt – a raczej bliski porz\u0105danemu, bo bateria zdycha. To zdj\u0119cie p\u00f3\u017aniej spotka si\u0119 jednak z wielkim podziwem – mimo i\u017c dalekie od perfekcji (zaszumione, pe\u0142ne “gor\u0105cych” pikseli i trzeba b\u0119dzie je mocno skadrowa\u0107), to jest to, co chcia\u0142em zrobi\u0107 ju\u017c od dawna, jeszcze zanim wyruszy\u0142em w podr\u00f3\u017c – nie wymaga t\u0142umaczenia komukolwiek.<\/p>\n W obozie sp\u0119dzili\u015bmy 8 dni. Po powrocie odpoczynek i troch\u0119 przyziemnych zaj\u0119\u0107. Chocia\u017c protok\u00f3\u0142 nie ogranicza ju\u017c Eugene’a sposobem, w jaki mo\u017ce sp\u0119dza\u0107 czas z przyjaci\u00f3\u0142mi, ci\u0105gle staram si\u0119 w pewnym sensie trzyma\u0107 si\u0119 na uboczu, udzielaj\u0105c si\u0119 tylko, gdy on mnie o to poprosi. Ci\u0119\u017cko by\u0107 “special friend”, jak m\u00f3wi, gdy nie znam jego definicji “special”. Jednak sprawia mi rado\u015b\u0107, gdy mnie prosi o pomoc.<\/p>\n W mi\u0119dzyczasie, jako “typowy Europejczyk” poluj\u0119 na te “typowo ameryka\u0144skie” ci\u0105gniki i 18-ko\u0142owce<\/a>, kt\u00f3re, cytuj\u0105c Eugene’a, “przemykaj\u0105 wkro\u015b, jak gdyby ba\u0142y si\u0119 przebywa\u0107 na ziemi india\u0144skiej, i oczywi\u015bcie nigdy si\u0119 nie zatrzymuj\u0105 je\u017celi nie s\u0105 zmuszone”.<\/p>\n Pr\u00f3bowali\u015bmy tak\u017ce urz\u0105dzi\u0107 kolejny sza\u0142as potu, ale nag\u0142a burza pokrzy\u017cowa\u0142a nam plany, co skwitowa\u0142em “do trzech razy sztuka”, nawi\u0105zuj\u0105c do ostatniej przygody z gradem. Robimy ma\u0142e wycieczki do pobliskich Ashland, pola bitwy nad Rosebud i Busby. Ze \u015bmiechem oznajmia\u0142em, \u017ce wszystko wygl\u0105da “tak jak Polska, jest tylko wi\u0119ksze”.<\/p>\n Z Busby mo\u017cna dojecha\u0107 do pola bitwy pod Rosebud, dla Czejen\u00f3w znanej jako “Bitwa gdzie dziewczyna ratuje swojego brata”. Samo pole bitwy jest mi\u0142\u0105 odmian\u0105 w stosunku do Little Bighorn Battlefield Memorial i ca\u0142ym tym komercyjnym “cyrkiem” wok\u00f3\u0142 niego, kt\u00f3ry ju\u017c z daleka przyprawia o md\u0142o\u015bci (jak to Czejenowie mawiaj\u0105 “Siuksowie maj\u0105 chwa\u0142\u0119, Wrony maj\u0105 ziemie, lecz to Czejenowie walczyli”, ale hej, tam jest nawet KFC!). Czejenowie nie szukaj\u0105 rozg\u0142osu, niepotrzebne im wielkie inscenizacje i gloryfikacja przesz\u0142o\u015bci. Sam przypadkowo przyczyni\u0142em si\u0119 do tego, \u017ce jednego filmu o historii plemienia (“Wolves of Heaven”) po prostu nie nakr\u0119cono, producent i autor zostali przez starszyzn\u0119 odprawieni z kwitkiem: “nam nie zale\u017cy by taki film powsta\u0142, ale jak ju\u017c ma powsta\u0107, niech opowiada o nas prawd\u0119, a nie idealizowane marzenia i mity”. Dlatego wi\u0119c Rosebud to ciche miejsce na uboczu, \u0142atwe do przeoczenia, gdzie mo\u017cna wyciszy\u0107 si\u0119, ws\u0142ucha\u0107 w pie\u015b\u0144 wiatru i przemy\u015ble\u0107, co tu si\u0119 sta\u0142o. W tej bitwie stoczonej 17 czerwca 1876 roku mimo i\u017c nie zwyci\u0119scy, Czejenowie i Siuksowie powstrzymali wojska genera\u0142a Crooka przed posuwaniem si\u0119 w g\u0142\u0105b Terytorium India\u0144skiego. To by\u0142o preludium do kl\u0119ski George’a Custera pod Little Big Horn osiem dni p\u00f3\u017aniej. Czeje\u0144ska nazwa pochodzi od Buffalo Calf Road Woman, siostry wodza Comes In Sight. By ratowa\u0107 swego brata, kt\u00f3rego konia zabito, a on zosta\u0142 sam, broni\u0105c si\u0119 przed india\u0144skimi (z plemienia Wron) zwiadowcami Crooka, ruszy\u0142a w \u015brodek bitwy. Ju\u017c razem, na jej koniu wycofali si\u0119 przy okrzykach wojownik\u00f3w wyra\u017caj\u0105cych szacunek dla jej odwagi. M\u00f3wi si\u0119, \u017ce nawet zwiadowcy i \u017co\u0142nierze oddawali jej cze\u015b\u0107. Gene opowiada mi histori\u0119 tego miejsca, lubi\u0119 s\u0142ucha\u0107 jego opowie\u015bci: jak dumny jest, \u017ce mo\u017ce przekaza\u0107 j\u0105 dalej, ale te\u017c z jak\u0105 pokor\u0105 wypowiada i dobiera s\u0142owa.<\/p>\n![\"The](\"\/pic.php?img=2008.08+-+Cheyenne+Country\/The+Flights\/WAW-FRA+1.jpg&size=l\" "\\"The")
<\/a><\/p>\n![\"The](\"\/pic.php?img=2008.08+-+Cheyenne+Country\/The+Rez\/Entrance+Sign+1b.jpg&size=l\" "\\"The")
<\/a><\/p>\n![\"Looking](\"\/pic.php?img=2008.08+-+Cheyenne+Country\/The+Rez\/Ashland,+Tongue+River+and+Logging+Creek\/Looking+for+paint.jpg&size=m\" "\\"Looking")
<\/a> <\/a><\/div>\n
![\"Tipis:](\"\/pic.php?img=2008.08+-+Cheyenne+Country\/Tipis\/Eugene's+Tipi.jpg&size=s\" "\\"Tipis:")
<\/a>Podczas jednej z takich przeja\u017cd\u017cek w ko\u0144cu poznaj\u0119 rodzin\u0119 Eugene’a \u2013 jego mam\u0119 i tat\u0119 oraz m\u0142odszego brata, Joe. Maj\u0105 ca\u0142kiem spore parcele ziemskie niedaleko Ashland, blisko rzeki Tongue River. Podczas gdy Eugene ustala ostateczne detale ta\u0144ca s\u0142o\u0144ca, nie\u015bmia\u0142o zaczynam rozgl\u0105da\u0107 si\u0119 po okolicy. Nagle co\u015b przyci\u0105ga moj\u0105 uwag\u0119: czy to \u0107ma? Po przyjrzeniu si\u0119 nie mog\u0119 uwierzy\u0107 w\u0142asnym oczom \u2013 na pewno NIE \u0107ma ale co\u015b znacznie bardziej ekscytuj\u0105cego \u2013 najwi\u0119kszy powszechlatek, jakiego kiedykolwiek widzia\u0142em: Strecker\u2019s Giant Skipper. Jest bardzo p\u0142ochliwy i, ku mojemu rozczarowaniu, w ko\u0144cu znika gdzie\u015b w\u015br\u00f3d wysokich k\u0142os\u00f3w traw zanim zdo\u0142am zrobi\u0107 mu zdj\u0119cie.<\/p>\n![\"Phyciodes](\"\/pic.php?img=2008.08+-+Cheyenne+Country\/Critters\/Insects\/Butterflies+and+moths\/Nymphalidae\/Phyciodes+pulchella+1b.jpg&size=m\" "\\"Phyciodes")
<\/a> ![\"Chrysemys](\"\/pic.php?img=2008.08+-+Cheyenne+Country\/Critters\/Chrysemys+picta+%28Painted+Turtle%29+1b.jpg&size=m\" "\\"Chrysemys")
<\/a><\/div>\n![\"The](\"\/pic.php?img=2008.08+-+Cheyenne+Country\/The+Rez\/Kelty+Ridge\/Tongue+River+Valley+1a.jpg&size=m\" "\\"The")
<\/a> ![\"The](\"\/pic.php?img=2008.08+-+Cheyenne+Country\/The+Rez\/Kelty+Ridge\/Tongue+River+Valley+1b.jpg&size=m\" "\\"The")
<\/a><\/div>\n![\"Skyline](\"\/pic.php?img=2008.08+-+Cheyenne+Country\/The+Rez\/Skyline+Drive+1.jpg&size=m\" "\\"Skyline")
<\/a>Ziemia Czejen\u00f3w to zadrzewione \u015bwierkami wzg\u00f3rza i rozleg\u0142e trawiaste \u0142\u0105ki poprzecinane strumykami i rowami melioracyjnymi. Wsz\u0119dzie mo\u017cna znale\u017a\u0107 krzaki sza\u0142wii (Sagebrush) oraz, tak charakterystyczn\u0105 dla tych teren\u00f3w, “czerwon\u0105 ziemi\u0119”.<\/p>\n![\"The](\"\/pic.php?img=2008.08+-+Cheyenne+Country\/The+Rez\/Lame+Deer\/IMG_6848.JPG&size=l\" "\\"The")
<\/a><\/p>\n![\"Freightliner](\"\/pic.php?img=2008.08+-+Cheyenne+Country\/Vehicles\/Freightliner+1.jpg&size=s\" "\\"Freightliner")
<\/a>
\n![\"Kenworth](\"\/pic.php?img=2008.08+-+Cheyenne+Country\/Vehicles\/Kenworth+W900+2.jpg&size=s\" "\\"Kenworth")
<\/a>
\n![\"Peterbilt](\"\/pic.php?img=2008.08+-+Cheyenne+Country\/Vehicles\/Peterbilt+378+1.jpg&size=s\" "\\"Peterbilt")
<\/a>
\n![\"Peterbilt](\"\/pic.php?img=2008.08+-+Cheyenne+Country\/Vehicles\/Peterbilt+379+1.jpg&size=s\" "\\"Peterbilt")
<\/a><\/div>\n![\"The](\"\/pic.php?img=2008.08+-+Cheyenne+Country\/The+Rez\/Busby\/Welcome+Sign.jpg&size=m\" "\\"The")
<\/a>![\"Abandoned](\"\/pic.php?img=2008.08+-+Cheyenne+Country\/The+Rez\/Busby\/Abandoned+Store.jpg&size=s\" "\\"Abandoned")
<\/a>Busby to ma\u0142a mie\u015bcina, kt\u00f3r\u0105 nazwano od nazwiska bia\u0142ego handlarza – Czejenowie nazywaj\u0105 j\u0105 miejscem Bia\u0142ej Rzeki. Poza pi\u0119kn\u0105 okolic\u0105 (preri\u0105) raczej niewiele tam mo\u017cna obejrze\u0107, warto jednak zatrzyma\u0107 si\u0119 przed pomnikiem ku czci czeje\u0144skiego wodza Dw\u00f3ch Ksi\u0119\u017cyc\u00f3w czy przy opuszczonym sklepie, wygl\u0105daj\u0105cym jak olbrzymie drewniane tipi.<\/p>\n![\"Buffalo](\"\/pic.php?img=2008.08+-+Cheyenne+Country\/The+Rez\/Rosebud+Battlefield\/Buffalo+Jump.jpg&size=m\" "\\"Buffalo")
<\/a> ![\"The](\"\/pic.php?img=2008.08+-+Cheyenne+Country\/The+Rez\/Rosebud+Battlefield\/Fallen+Tree+1a.jpg&size=m\" "\\"The")
<\/a><\/div>\n
![\"The](\"\/pic.php?img=2008.08+-+Cheyenne+Country\/The+Rez\/Lame+Deer\/IMG_6830.JPG&size=m\" "\\"The")
<\/a>Troch\u0119 \u017ca\u0142uj\u0119, \u017ce nie zrobi\u0142em wi\u0119cej fotografii rezerwatu. Dzi\u0119ki Tony’emu mam du\u017co zdj\u0119\u0107 ziem czeje\u0144skich, jednak niewiele z samych miasteczek. Mieszkania w rezerwacie to najcz\u0119\u015bciej prefabrykowane, drewniane domki, niekt\u00f3re nawet relatywnie sporej wielko\u015bci. Du\u017co z nich jednak zasmuca, zw\u0142aszcza w zachodniej cz\u0119\u015bci Lame Deer: powybijane okna a wok\u00f3\u0142 walaj\u0105 si\u0119 \u015bmiecie. Gdzieniegdzie prowizorycznie urz\u0105dzone place zabaw dla dzieci i inne udogodnienia, ale cz\u0119sto obok przynajmniej jeden rozpadaj\u0105cy si\u0119 samoch\u00f3d trzymany dla cz\u0119\u015bci zamiennych. W Birney, gdzie mieszka wi\u0119kszo\u015b\u0107 najbardziej tradycyjnej starszyzny plemiennej, jest jeszcze gorzej. M\u00f3wi si\u0119, \u017ce woda bie\u017c\u0105ca jest tak z\u0142ej jako\u015bci, \u017ce trzeba wod\u0119 transportowa\u0107 do miasta w kanistrach. Oczywi\u015bcie to pokazuje stan zamieszkuj\u0105cych ludzi – Czejenowie borykaj\u0105 si\u0119 z alkoholizmem, narkotykami a co za tym idzie przest\u0119pczo\u015bci\u0105 i rozpadem rodzin. Jak Tony m\u00f3wi “trudno jest by\u0107 Czejenem, ale to dobrze”, to hartuje ducha.<\/p>\n![\"The](\"\/pic.php?img=2008.08+-+Cheyenne+Country\/The+Rez\/Lame+Deer\/IMG_6835.JPG&size=m\" "\\"The")
<\/a>Bieda powinna by\u0107 te\u017c rozpatrywana w innych kategoriach: ograniczonego dost\u0119pu do dobrego szkolnictwa i opieki zdrowotnej. Chocia\u017c plemi\u0119 P\u00f3\u0142nocnych Czejen\u00f3w ma swoj\u0105 szko\u0142\u0119 podstawow\u0105, \u015bredni\u0105 i nawet koled\u017c, brakuje ich dofinansowania i wykwalifikowanego personelu. Jest te\u017c sprawa St. Labre Indian School. W tej katolickiej szkole uczy si\u0119 oko\u0142o 450 dzieci i m\u0142odzie\u017cy z rezerwatu Czejen\u00f3w. Jednocze\u015bnie szko\u0142a ta dzi\u0119ki kampanii listowej przedstawiaj\u0105cej ludzi z rezerwatu jako biedak\u00f3w niezdolnych zadba\u0107 o siebie – dostaje olbrzymie ilo\u015bci datk\u00f3w (oko\u0142o 20 milion\u00f3w dolar\u00f3w rocznie). Jednak\u017ce robi niewiele, by wspom\u00f3c tych ludzi (w zasadzie tylko ich uczni\u00f3w i ich najbli\u017csze rodziny). Jak na ironi\u0119, historycznie rzecz ujmuj\u0105c, St. Labre by\u0142a szko\u0142\u0105 z internatem, powsta\u0142\u0105 w celu przysposabiana i asymilowania Czejen\u00f3w w spo\u0142ecze\u0144stwo bia\u0142ych przez pozbawienie ich j\u0119zyka, dziedzictwa i sposobu \u017cycia, co czyni j\u0105 bezpo\u015brednio odpowiedzialn\u0105 za stan kt\u00f3ry opisuje w pro\u015bbach o datki. W toku jest proces s\u0105dowy, kt\u00f3ry ma za cel zaprzestanie portretowania narodu Czejen\u00f3w w opisywany spos\u00f3b, lub przynajmniej dzielenie si\u0119 datkami z kampanii z plemieniem, lecz jest on przed\u0142u\u017cany w niesko\u0144czono\u015b\u0107 i co gorsza spowodowa\u0142 roz\u0142am i niepokoje w rezerwacie. W ko\u0144cu nieliczni, ale jednak maj\u0105 tam prac\u0119 – gdy szko\u0142a zamknie drzwi (bo mo\u017ce<\/em>), i oni stan\u0105 si\u0119 bezrobotni. Dla uczni\u00f3w jedyn\u0105 alternatyw\u0105 by\u0142oby w takiej sytuacji szkolnictwo plemienne ze wszystkimi jego wadami, lub publiczne, poza rezerwatem.<\/p>\n